Elektron hisoblagich koʻrsatkichlarini qanday olish
Elektron elektr hisoblagich ekranida bitta raqam emas, bir nechta qiymat navbatma-navbat chiqadi: umumiy isteʼmol, tariflar boʻyicha koʻrsatkichlar, sana, vaqt va tarmoq parametrlari. Quyida qaysi raqam hisob-kitob uchun kerakligini, unga qanday yetib borishni va yozib olishda qanday xato qilmaslikni tushuntiramiz. Qurilmaning umumiy tuzilishi va funksiyalari haqida batafsil maʼlumot elektron hisoblagich yoʻriqnomasida berilgan, bu yerda esa faqat koʻrsatkichlar haqida gap boradi.
Ekranda nimalar chiqadi
Eski mexanik schetchikda raqamli baraban bitta edi, shuning uchun nimani yozish kerakligi haqida savol tugʻilmasdi. Elektron hisoblagichda esa ekran bitta, qiymatlar koʻp — ular birin-ketin chiqadi. Ekranlar soni modelga va sozlamalarga bogʻliq: Merkuriy 201.8 kabi oddiy bir tarifli hisoblagichda ular kam, koʻp tarifli uch fazali modelda esa oʻnlab boʻlishi mumkin.
Elektr uchun hisob-kitobda asosiy qiymat — toʻplangan aktiv energiya, u kilovatt-soatda (kVt·soat) koʻrsatiladi. Bu hisoblagich ishlab chiqarilgan yoki oʻrnatilgan paytdan beri yigʻilib boruvchi umumiy son. Bir oylik sarf — bugungi koʻrsatkich bilan oʻtgan oydagi koʻrsatkich orasidagi farq, ekrandagi raqamning oʻzi emas.
Qolgan ekranlar — sana va vaqt, joriy quvvat, kuchlanish, tok, xizmat xabarlari — tekshirish uchun foydali, lekin toʻlov kvitansiyasiga yozilmaydi. Har bir ekran qanday belgilanishi — belgi, harf yoki raqamli kod bilan — aynan shu modelning pasportida keltirilgan. Biz ataylab “universal” kodlarni bermaymiz: ular har bir ishlab chiqaruvchida turlicha, boshqa markaga qarab taxmin qilish esa xatoga olib keladi.
Umumiy va tarif koʻrsatkichlari
Hisoblagich bitta tarifda ishlasa, bitta son — umumiy energiya kifoya. Koʻp tarifli rejimda esa xuddi shu energiya alohida tarif registrlariga ham taqsimlanadi, ularni odatda T1, T2, T3 va T4 deb atashadi. Tarif qiymatlarining yigʻindisi umumiy natijaga teng boʻlishi kerak; ekrandagi yaxlitlash sababli oxirgi xonada bir birlik farq chiqishi mumkin.
Qaysi tarif sutkaning qaysi vaqtiga toʻgʻri kelishini hisoblagichga yozilgan jadval belgilaydi. Shuning uchun “T1 doim kunduz, T2 esa tun” degan xulosa notoʻgʻri. Tarif zonalari va registrlar qanday ishlashini koʻp tarifli elektr hisobi haqidagi maqolada batafsil yozganmiz.
Tarif ekranini umumiy ekrandan ajratish
Odatda tarif ekranida son yonida tarif raqami yoki belgisi yonadi, umumiy ekranda esa yigʻindini bildiruvchi alohida belgi boʻladi. Aniq belgini pasportning indikator ekranlari sanab oʻtilgan boʻlimidan qidiring. Pasport yoʻqolgan boʻlsa, korpusdagi model nomini aniq yozib oling va elektron nusxasini ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchidan soʻrang.
Aktiv va reaktiv energiya
Koʻplab uch fazali va ayrim bir fazali modellar reaktiv energiyani ham hisoblaydi, u kvar·soatda oʻlchanadi. Xonadon uchun u odatda kerak boʻlmaydi, korxonada esa alohida soʻralishi mumkin. Birliklarni adashtirmang: ekrandagi son yonida koʻpincha kVt·soat yoki kvar·soat deb yozilgan boʻladi.
Ekranlarni qanday varaqlash
Elektron hisoblagichlar qiymatlarni ikki usulda koʻrsatadi, koʻp modellarda esa ikkalasi ham bor. Har bir ishlab chiqaruvchining oʻz mantigʻi bor, shuning uchun birinchi marta koʻrsatkich olishdan oldin pasportga bir qarab chiqish foydali.
- Avtomatik almashish. Ekranlar bir necha soniyada oʻzi almashadi. Toʻliq aylanishni kutib, kerakli qiymat chiqishini kuzating.
- Paneldagi tugma. Har bir qisqa bosish keyingi ekranga oʻtkazadi. Ayrim modellarda tugmani uzoq bosib turish boshqa guruhni, masalan, oʻtgan davrlar arxivini ochadi.
- Asosiy ekranga qaytish. Tugmaga tegilmasa, maʼlum vaqtdan keyin indikator oʻzi boshlangʻich ekranga yoki avtomatik aylanishga qaytadi.
Tugmaga yetib boʻlmasa
Varaqlash tugmasi isteʼmolchi uchun moʻljallangan va odatda plombalanadigan qopqoqni ochmasdan ishlatiladi. Agar tugma yoki ekranga plombali shkafni ochmasdan yetib boʻlmasa, hech narsani ochmang — hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga yoki xizmat koʻrsatuvchi tashkilotga murojaat qiling.
Bosqichma-bosqich tekshirish
Har oy bir xil tartibda bajarilsa, bu ish bir-ikki daqiqa oladi.
- Oldingizda aynan sizning hisoblagichingiz turganiga ishonch hosil qiling: korpusdagi zavod raqamini shartnoma yoki kvitansiyadagi raqam bilan solishtiring. Koʻp qavatli uyning umumiy shitida bu ayniqsa muhim.
- Ekrandagi sana va vaqtga qarang. Soat ancha oldinga ketgan yoki orqada qolgan boʻlsa, energiya tariflarga notoʻgʻri taqsimlanadi — buni qayd eting.
- Umumiy aktiv energiya ekranini toping va sonni toʻliq yozib oling, kasr qismini alohida ajrating.
- Tarif ekranlarini varaqlab, har bir qiymatni tarif raqami bilan birga yozing.
- Indikatorda hodisa yoki xato belgilari yoʻqligini tekshiring.
- Har bir kerakli ekranni raqamlar, belgi va iloji boʻlsa zavod raqami koʻrinadigan qilib suratga oling.
- Olingan sanani yozing va natijani oʻtgan oy bilan solishtiring.
Nimani yozish va suratga olish
Quyida elektron hisoblagichning odatiy ekranlari va ular bilan nima qilish kerakligi berilgan. Aniq roʻyxat modelga bogʻliq: ayrim qatorlar sizning qurilmangizda boʻlmasligi mumkin.
| Ekran | Maʼnosi | Yozish kerakmi? |
|---|---|---|
| Umumiy aktiv energiya, kVt·soat | Ish boshlangandan beri hisobga olingan sarf | Ha, har doim |
| T1–T4 tariflari boʻyicha energiya | Har bir tarif zonasidagi sarf | Ha, koʻp tarifli hisobda |
| Sana va vaqt | Ichki soat koʻrsatkichi | Tekshiring, farqni qayd eting |
| Joriy quvvat, kVt | Ayni paytdagi yuklama | Yoʻq, faqat maʼlumot uchun |
| Kuchlanish va tok | Tarmoqning hozirgi parametrlari | Yoʻq, faqat maʼlumot uchun |
| Reaktiv energiya, kvar·soat | Reaktiv tashkil etuvchi hisobi | Elektr tarmoqlari korxonasi talab qilsa |
| Hodisa yoki xato belgisi | Nazorat ishlagan yoki nosozlik yuz bergan | Suratga oling va xabar bering |
Yozuvlarni qanday saqlash
Suratlarni “oy — koʻrsatkich” degan nom bilan bitta papkada saqlash, raqamlarni esa oddiy jadvalga — sana, umumiy natija, tariflar boʻyicha qiymatlar — koʻchirib borish qulay. Nizo chiqsa, sana va zavod raqami koʻringan surat daftardagi yozuvdan ishonchliroq. Koʻrsatkichlarni har oy bir xil sanada olgan maʼqul: shunda turli oylardagi sarfni toʻgʻri solishtirish mumkin, keskin oʻsish esa darhol koʻzga tashlanadi.
Koʻp uchraydigan xatolar
Hisob-kitob uchun qaysi xonalar va qaysi registrlarni berish kerakligini hududiy elektr tarmoqlari korxonasida aniqlang: talablar shartnoma va hisob turiga bogʻliq.
- Toʻplangan energiya (kVt·soat) oʻrniga joriy quvvat (kVt) yoziladi.
- Kasr qismi butun kilovatt-soat sifatida koʻchiriladi va sarf oʻn va undan ortiq barobar katta chiqadi.
- Umumiy ekran tarif ekrani bilan adashtiriladi va faqat bitta tarif qiymati beriladi.
- Aktiv energiya oʻrniga reaktiv energiya qiymati olinadi.
- Umumiy shitda zavod raqamini tekshirmasdan qoʻshnining hisoblagichidan koʻrsatkich olinadi.
- Koʻrsatkichlar oyning turli kunlarida olinadi, keyin sarfdagi “sakrashlar”dan hayron qolinadi.
- Ekranni yaxshiroq koʻrish uchun plombali qopqoq ochiladi — bunday qilish mumkin emas.
Koʻrsatkichlarni masofadan olish
Modemli hisoblagichlar toʻplangan qiymatlarni avtomatik uzatadi. PLC modemli modellar maʼlumotni elektr simlari orqali konsentratorga, GSM/GPRS modemli modellar esa mobil aloqa tarmogʻi orqali yuboradi. Masalan, bir fazali TE71 MP-1-3 va EX18 PLC modem bilan ishlaydi, TE71 MG-1-3 modelida esa GSM/GPRS ham, PLC ham bor.
Maʼlumot haqiqatan ham elektr taʼminoti korxonasiga yetib borishi uchun hisoblagich uning maʼlumot yigʻish tizimida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak. Modem borligining oʻzi buni kafolatlamaydi. Qurilmangiz tizimga ulanganmi va koʻrsatkichlarni qoʻlda ham berish kerakmi — hududiy elektr tarmoqlari korxonasida aniqlang.
Avtomatik yigʻishda ham oyiga bir marta ekranga qarab, suratini saqlab qoʻyish foydali: shunda sarfni oʻzingiz nazorat qilasiz, qurilma bilan aloqa vaqtincha uzilib qolsa, raqamlarni tasdiqlay olasiz. Ikkala aloqa kanali qanday ishlashi GSM va PLC modemli hisoblagichlar haqidagi maqolada tushuntirilgan.
Optik port
Koʻplab elektron modellarning old panelida optik port bor. Mutaxassis u orqali dasturli koʻchma qurilma yordamida joriy maʼlumotlar va arxivni oʻqiydi. Isteʼmolchiga bu port kerak emas — mustaqil tekshirish uchun ekranning oʻzi yetarli.
Muammo boʻlsa nima qilish kerak
Uyda tok bor-u, ekran boʻsh boʻlsa, xato belgisi miltillasa, soat tez-tez adashsa yoki yuklama oʻchirilgan paytda ham koʻrsatkich oʻsib borsa — bu tekshiruvga sabab. Ekranni suratga oling, vaqtni yozib qoʻying va hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga murojaat qiling. Korpusni ochish, plombani yechish yoki qurilmani qayta sozlash mumkin emas.
Eski hisoblagichni almashtirish vaqti kelgan boʻlsa, modelni tarmogʻingizga qarab tanlang: kvartira uchun odatda bir fazali hisoblagichlar, uch fazali kirishi bor uy uchun esa uch fazali modellar koʻriladi. Oʻrnatish va ulashni faqat malakali elektrchi bajaradi, roʻyxatga olish va plombalash tartibini esa hududiy elektr tarmoqlari korxonasida aniqlang. Tanlashda yordam beramiz: qoʻngʻiroq qiling yoki Telegramʼda yozing.
