Elektr hisoblagichni qanday tanlash

Tanlashni nimadan boshlash kerak

Elektr schetchik brendi yoki tashqi koʻrinishiga qarab emas, aniq bir kirish liniyasiga moslab tanlanadi. Xarid qilishdan oldin uchta savolga javob topish kerak: obyektga nechta faza kiritilgan, kirish orqali qancha tok oʻtadi va energiya taʼminoti tashkiloti koʻrsatkichlarni masofadan uzatishni talab qiladimi. Shu javoblarning oʻzi katalogdagi modellarning katta qismini chetga suradi.

Obyekt yangi boʻlsa yoki eski induksion hisoblagich almashtirilayotgan boʻlsa, avval hujjatlarga qarang. Ulanish hujjatlarida, masalan texnik shartlarda, odatda fazalar soni va ruxsat etilgan quvvat yoziladi. Bunday hujjat qoʻlingizda boʻlmasa, talablarni hududiy elektr tarmoqlari korxonasida (HETK) aniqlang: hisob tugunini aynan ular qabul qiladi, demak tanlangan model ularning talabiga javob berishi shart.

Obyekt turiga qarab tanlash

Har bir obyektning oʻziga xos yuklamasi va sharoiti bor. Qisqacha yoʻnalish jadvalda, har bir holat boʻyicha tafsilotlar esa kichik boʻlimlarda berilgan. Yakuniy qaror baribir aniq kirish liniyasining parametrlariga bogʻliq.

Obyekt	Fazalar	Ulanish	Nimaga eʼtibor berish
Kvartira	Koʻpincha bir fazali	Toʻgʻridan-toʻgʻri	60–80 A gacha tok, ixcham korpus
Xususiy uy	Bir yoki uch fazali	Toʻgʻridan-toʻgʻri	Quvvatli yuklama, hovlida oʻrnatish
Doʻkon, ofis	Bir yoki uch fazali	Toʻgʻridan-toʻgʻri	Tariflar, masofadan maʼlumot yigʻish
Ishlab chiqarish, sex	Uch fazali	Toʻgʻridan-toʻgʻri yoki tok transformatori orqali	Aniqlik, reaktiv energiya, modem
Ichki hisob	Vaziyatga qarab	Toʻgʻridan-toʻgʻri	Soddalik, tushunarli displey

Kvartira

Koʻp qavatli uylarda odatda bitta faza — 220 V kiritilgan. Maksimal toki 60–80 A boʻlgan, toʻgʻridan-toʻgʻri ulanadigan bir fazali hisoblagich yetarli. Agar uyda koʻrsatkichlarni masofadan yigʻish tizimi ishlayotgan boʻlsa, HETK mos modemli modelni talab qilishi mumkin — buni oldindan bilib oling.

Xususiy uy

Bu yerda hammasi kirish liniyasiga bogʻliq: bitta faza yoki uchta. Elektr qozon, quduq nasosi, ustaxona va elektromobil quvvatlash qurilmasi koʻpincha uch fazali ulanishni talab qiladi. Hisoblagich fasadga yoki ustunga oʻrnatilsa, korpusning himoya darajasi va ishlash harorati oraligʻi muhim ahamiyatga ega.

Doʻkon va ofis

Kichik savdo nuqtasiga koʻpincha bir fazali asbob yetadi, ammo muzlatgich va konditsionerlar koʻpaysa, yuklama oshadi va uch fazali kirish maʼqulroq boʻladi. Koʻp tariflilik va modem xarajatni nazorat qilishga hamda nazoratchini kutib oʻtirmaslikka yordam beradi.

Ishlab chiqarish

Sex va korxonalarga uch fazali hisoblagichlar kerak. Koʻpincha bular tok transformatorlari orqali ulanadigan 5 A li, aktiv va reaktiv energiyani hisoblaydigan, aniqlik sinfi 0,5 yoki undan ham aniqroq, ASKUE uchun interfeysga ega modellar boʻladi.

Faza, tok va ulanish usuli

Bir fazali hisoblagich 220–230 V tarmoq uchun, uch fazali esa 3×220/380 V (3×230/400 V) tarmoq uchun moʻljallangan. Asbob “zaxira uchun” emas, mavjud kirish liniyasiga mos olinadi: bir fazali tarmoqda uch fazali hisoblagich hech qanday afzallik bermaydi, bir fazali hisoblagich esa uch fazali kirishning barcha fazalarini hisobga ololmaydi. Farqi, yuklamalar va xususiy uyga qachon uch faza kerakligi haqida bir fazali yoki uch fazali hisoblagich maqolasida batafsil yozganmiz.

Tok odatda ikki qiymat bilan koʻrsatiladi, masalan 5–60 A yoki 10–100 A: birinchisi — bazaviy tok, ikkinchisi — asbob uzoq vaqt chidaydigan maksimal tok. Hisoblagichning maksimal toki kirish avtomatining nominalidan kam boʻlmasligi kerak.

Toʻgʻridan-toʻgʻri ulanishda yuklamaning butun toki hisoblagich orqali oʻtadi — kvartira, uy va koʻpchilik doʻkonlar shunday ulanadi. Obyekt toki bundan katta boʻlsa, tok transformatorlari qoʻyiladi va hisoblagich 5 A ga olinadi. Oʻrta kuchlanish tomonida hisob yuritish uchun esa kuchlanish va tok transformatorlari orqali ishlaydigan 3×57,7/100 V li modellar qoʻllanadi. Sxemalar va koʻp uchraydigan xatolar toʻgʻridan-toʻgʻri va transformatorli ulanish maqolasida tahlil qilingan. Har qanday ulanishni faqat malakali elektrik bajaradi.

Aniqlik sinfi

Aniqlik sinfi oddiy sharoitda oʻlchashning ruxsat etilgan xatoligini foizda koʻrsatadi: 1-sinf asbob ±1 % dan, 0,5-sinf asbob esa ±0,5 % dan ortiq adashmasligi kerak. Raqam qanchalik kichik boʻlsa, hisoblagich shunchalik aniq.

Kvartira va xususiy uy uchun odatda 1 yoki 1,5-sinf qoʻllanadi — maishiy hisob uchun bu yetarli. Tijorat va ishlab chiqarish obyektlarida, ayniqsa transformatorli ulanishda, 0,5 va 0,2-sinflar talab etiladi: katta hajmda foizning bir qismi ham sezilarli farq beradi. Obyektingiz uchun aniq talabni HETK aytadi. Katalogdan misollar:

1,5-sinf — bir fazali Merkuriy 201.8 va Energomera CE 101 S6 145;
1-sinf — EX18, TE71 MP-1-3 va uch fazali TE73 SP-2-3;
0,5-sinf — Energomera CE 308 seriyasi, TE73 SG-1-3 va TE71 SP-1-3;
0,2-sinf — transformatorlar orqali hisob uchun 3×57,7/100 V li EX518.

Tariflar va sutka zonalari

Bir tarifli hisoblagich butun energiyani bitta umumiy raqamda hisoblaydi. Koʻp tarifli asbob esa isteʼmolni dasturlangan jadval boʻyicha sutka zonalariga ajratadi. Obyektingizda zonali hisob qoʻllanadimi-yoʻqmi, buni HETKda aniqlang.

Katalogda bir tarifli (Merkuriy 201.8, CE 101 S6 145), 4 tarifli (EX18, TE71 va TE73 seriyalari) hamda 8 tarifli (CE 308 seriyasi) modellar bor. Koʻp tarifli hisoblagichni odatda bitta tarifga ham dasturlash mumkin, shu sababli hisob-kitob tartibi oʻzgarsa ham u foydasiz boʻlib qolmaydi. Zonalar va jadval qanday ishlashi koʻp tarifli elektr hisobi maqolasida tushuntirilgan.

Modem va maʼlumot uzatish

Bugungi kunda hisoblagich koʻpincha aloqa kanali bilan birga tanlanadi. PLC modem maʼlumotni elektr simlari orqali konsentratorga, GSM/GPRS modem esa uyali aloqa tarmogʻi orqali serverga yuboradi. Simli interfeyslar ham bor, masalan RS-485 — unga tashqi modul yoki hisob tizimi ulanadi.

Modem kerakmi va qaysi turi — bu HETK qaysi yigʻish tizimidan foydalanishiga bogʻliq. Hududda PLC ishlasa, faqat GSM li model foydasiz boʻlib qolishi mumkin va aksincha. Texnologiyalar solishtiruvi va modellar roʻyxati GSM va PLC modemli hisoblagichlar maqolasida.

Korpus, IP va harorat

IP himoya darajasi korpus chang va suvdan qanchalik himoyalanganini bildiradi. IP20 faqat yirik jismlardan himoya qiladi, suvga chidamaydi — bunday hisoblagich quruq xonaga yoki yopiq shchitga qoʻyiladi. IP54 changdan va suv sachrashidan himoyani anglatadi: bunday modellar hovlidagi, fasaddagi yoki sexdagi shchitlar uchun qulayroq.

Ishlash haroratiga ham qarang. Masalan, EX18 uchun −40 dan +80 °C gacha oraliq koʻrsatilgan, TE71 va TE73 modellarining aksariyatida −40 dan +70 °C gacha, DDS 28 U da esa −25 dan +55 °C gacha. Yozi jazirama, qishi sovuq boʻladigan joylarda koʻchadagi shchit uchun bu muhim. IP54 boʻlsa ham, asbobni toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nuri va yomgʻirdan pana qilgan maʼqul.

Oʻrnatilgandan keyin displey va menyuni tushunib olishga elektron hisoblagich yoʻriqnomasi yordam beradi.

HETKda nimalarni aniqlash kerak

Hisoblagich faqat qabul qilingandan keyin hisob-kitob asbobiga aylanadi. Roʻyxatdan oʻtkazish tartibi va muddatlari HETKga bogʻliq, shuning uchun faqat ularning javobiga tayaning. Montaj va ulanishni malakali elektrik bajaradi — hisob tuguniga oʻzboshimchalik bilan aralashish mumkin emas va xavfli.

Asbobni ikki marta sotib olmaslik uchun hududiy elektr tarmoqlari korxonasida oldindan quyidagilarni aniqlang:

tarmogʻingizning shu qismida qaysi modellar yoki qanday talablar qabul qilinadi;
kirish liniyasidagi fazalar soni va obyektga ruxsat etilgan quvvat;
modem kerakmi va qaysi turdagisi — PLC yoki GSM;
aniqlik sinfiga talablar, ayniqsa transformatorli hisobda;
hisoblagich qayerda turishi va plombalash qanday oʻtishi;
asbob uchun qaysi hujjatlar kerak boʻladi: pasport, sertifikat va boshqalar.

Katalogdan misollar

Quyidagi juftliklar faqat yoʻnalish uchun: yakuniy tanlov kirish liniyasi va HETK talablariga bogʻliq. Barcha uch fazali variantlar uch fazali hisoblagichlar boʻlimida jamlangan. Narxga nimalar taʼsir qilishini elektr schetchik narxi sahifasida oʻqing, dolzarb narxni esa menejer telefon orqali yoki Telegramʼda aytib beradi.

Kvartira: 5–80 A li Merkuriy 201.8 yoki PLC modemli, 4 tarifli TE71 MP-1-3.
Bir fazali xususiy uy: EX18 (10–60 A, PLC, IP54) yoki PLC modemli bir fazali Kaifa (5–60 A).
Uch fazali xususiy uy: Merkuriy 230 ART-02 PQRSIN (10–100 A) yoki TE73 SP-2-3 (100 A, PLC).
Doʻkon yoki ofis: GSM/GPRS va PLC li bir fazali TE71 MG-1-3 yoki GSM/GPRS li uch fazali TE73 SG-2-3.
Ishlab chiqarish: transformatorli CE 308 S31 543 (5 A, 0,5-sinf, 8 tarif, GSM/GPRS) yoki Merkuriy 234 ART-03 P (5 A).
Oʻrta kuchlanishda hisob: 3×57,7/100 V li EX518, 0,2-sinf.

Savol-javob

Kvartiraga qanday elektr hisoblagich qoʻyish kerak?

Koʻpchilik kvartiralarga bitta faza kiritilgan, shuning uchun 220 V li, maksimal toki 60–80 A boʻlgan, toʻgʻridan-toʻgʻri ulanadigan bir fazali hisoblagich mos keladi. Uyda koʻrsatkichlar masofadan yigʻilsa, HETK tizimiga mos modemli, masalan PLC modemli modelni tanlang. Maishiy hisob uchun odatda 1 yoki 1,5 aniqlik sinfi yetarli. Xariddan oldin talablarni HETKda aniqlang, oʻrnatishni esa malakali elektrikka topshiring.

Hisoblagichni tok boʻyicha zaxira bilan olsa boʻladimi?

Ha, hisoblagichning maksimal toki kirish avtomatining nominalidan katta boʻlishi odatiy hol. Lekin zaxira obyektga ruxsat etilgan quvvatni oʻzgartirmaydi: uni HETK belgilaydi, kirish avtomati esa cheklab turadi. Juda katta farq ham shart emas, transformatorli ulanishda esa nominalni tok transformatorlari belgilaydi. Kirish liniyasi parametrlariga va montajni bajaradigan elektrikning maslahatiga tayaning.

Uy uchun koʻp tarifli hisoblagich kerakmi?

Koʻp tarifli asbob obyektingizda sutka zonalari boʻyicha hisob qoʻllansa kerak boʻladi. Koʻpgina zamonaviy modellar, masalan 4 tarifli hisoblagichlar, bitta tarifda ham ishlay oladi, shuning uchun hisob-kitob tartibi oʻzgarsa ham bunday tanlov ortiqcha boʻlmaydi. Zonali hisob qoʻllanishi va jadval qanday sozlanishini HETKda aniqlang: tariflar ularning talabi boʻyicha dasturlanadi.

Yangi hisoblagich uchun qanday hujjatlar kerak?

Odatda hisoblagich bilan pasport beriladi, koʻp modellarning toʻplamida yoʻriqnoma va sertifikat ham bor. Hisob tuguni qabul qilinguncha qadoq va hujjatlarni saqlab qoʻying. Roʻyxatdan oʻtkazish va plombalash uchun kerakli hujjatlar roʻyxati HETKga bogʻliq, uni oldindan oʻsha yerda aniqlang. Elektroschetchik.uz kerakli toʻplamdagi modelni tanlashga yordam beradi — qoʻngʻiroq qiling yoki Telegramʼda yozing.