Koʻp tarifli elektr hisobi qanday ishlaydi: zonalar va T1–T4

Tarif zonalari nima

Energetika tizimiga yuklama kun davomida bir xil tushmaydi: kechqurun isteʼmol eng yuqori, tunda esa eng past boʻladi. Yuklamani tekislash uchun elektr taʼminoti korxonalari sutkani bir necha oraliqqa — tarif zonalariga boʻlishi va ularning har biri uchun kilovatt-soat narxini turlicha belgilashi mumkin. Koʻpincha kunduzgi va tungi zonalar uchraydi, baʼzan ularga pik va yarim pik zonalari qoʻshiladi.

Bu tizimda hisoblagich hech narsani hal qilmaydi va pulni hisoblamaydi. Uning vazifasi — joriy vaqtni aniq bilish va energiyani ayni paytda faol boʻlgan zonaga mos registrga qoʻshib borish. Zonalar chegarasi, soni va narxini elektr taʼminoti korxonasi belgilaydi. Amaldagi tariflar va koʻp tarifli hisobga oʻtish tartibini hududiy elektr tarmoqlari korxonasida aniqlang.

Tarif qanday almashadi

Har bir koʻp tarifli elektron hisoblagichda real vaqt soati va tarif jadvali bor. Jadval — qurilma xotirasidagi roʻyxat: sutkaning qaysi vaqtida qaysi tarif yoqiladi. Soat navbatdagi chegaraga yetishi bilan hisoblagich energiyani boshqa registrga qoʻsha boshlaydi, umumiy natija esa toʻxtovsiz oʻsishda davom etadi.

Jadval kun turlari va mavsumlarga qarab farq qilishi mumkin. Masalan, bir fazali TE71 MP-1-3 uchun ishlab chiqaruvchi tarif jadvalini mavsum, kun turi va sutka vaqtiga qarab sozlash mumkinligini koʻrsatadi, uch fazali TE73 SP-2-3 va SG-2-3 modellari uchun esa hisobni sutka vaqti va kun turi — ish, dam olish va bayram kunlari boʻyicha ajratish koʻrsatilgan. Modelingizning aniq imkoniyatlarini uning pasportidan koʻring.

Soat aniqligi nega muhim

Soat oldinga ketsa yoki orqada qolsa, energiyaning bir qismi boshqa tarifga tushib qoladi. Umumiy sarf oʻzgarmaydi, lekin zonalar boʻyicha taqsimot buziladi. Shu sababli koʻp tarifli modellarda vaqtni toʻgʻrilash imkoniyati bor — joyida optik port orqali dastur yordamida yoki maʼlumot yigʻish tizimi orqali masofadan. Buni hisoblagich egasi emas, vakolatli mutaxassis bajaradi.

Tok oʻchsa nima boʻladi

Elektron hisoblagich soati ichki batareyadan ishlashda davom etadi, toʻplangan qiymatlar esa energiyaga bogʻliq boʻlmagan xotirada saqlanadi. Kuchlanish qaytgach, qurilma jadval boʻyicha hisobni davom ettiradi. Uzoq uzilishdan keyin ekrandagi vaqt sezilarli adashgan boʻlsa, bu haqda hududiy elektr tarmoqlari korxonasiga xabar bering.

T1–T4 registrlari va umumiy natija

Tarif registri — hisoblagich ichidagi alohida energiya “jamgʻarmasi”. Registr raqamlari shartli: qaysi biri tunga, qaysi biri kunduzga toʻgʻri kelishini raqam emas, jadval belgilaydi. Quyida sozlama qanday koʻrinishi mumkinligiga misol keltirilgan; sizning holatingizda taqsimotni elektr taʼminoti korxonasi belgilaydi.

Tariflar boʻyicha arxiv

Joriy qiymatlardan tashqari koʻp tarifli modellar odatda arxiv ham yuritadi — sutka va oy boshidagi tarif koʻrsatkichlarini saqlaydi. Masalan, Energomera CE 308 seriyasi uchun ishlab chiqaruvchi aktiv va reaktiv energiya boʻyicha maʼlumotlar jami va tariflar kesimida sutka, oy va yil almashganda qayd etilishini koʻrsatadi. Bu har kuni yozib bormasdan ham oʻtgan davrlar sarfini tekshirish imkonini beradi. Bu qiymatlarni ekranda qanday topish hisoblagich koʻrsatkichlarini olish haqidagi maqolada yozilgan.

Koʻp tarifli hisob kimga mos

Foyda faqat isteʼmolning bir qismini arzonroq zonaga koʻchirish mumkin boʻlganda paydo boʻladi. Koʻp tarifli hisoblagich ayniqsa quyidagi hollarda oʻrinli:

• uyda tunda taymer bilan yoqiladigan suv isitgich, issiq pol yoki issiqlik toʻplovchi isitish tizimi boʻlsa;
• elektromobil asosan tunda quvvatlansa;
• ishlab chiqarish bir necha smenada ishlasa va koʻp energiya talab qiladigan jarayonlarni boshqa vaqtga surish mumkin boʻlsa;
• nasoslar, sovutish kameralari yoki ventilyatsiya jadval asosida ishlay olsa;
• obyekt egasiga ichki tahlil uchun vaqt boʻyicha alohida hisob kerak boʻlsa.

Foyda boʻlmaydigan holatlar

Agar isteʼmolning deyarli hammasi kechki soatlarga toʻgʻri kelsa va uni surib boʻlmasa, foyda umuman boʻlmasligi mumkin. Oʻtishdan oldin yuklamaning qancha qismini haqiqatan tunga yoki dam olish kunlariga koʻchirish mumkinligini chamalab koʻring. Obyektingizga zonali tariflar qoʻllanadimi va qanday shartlarda — hududiy elektr tarmoqlari korxonasida aniqlang.

Jadvalni kim sozlaydi

Tarif jadvali va soat hisob-kitobga bevosita taʼsir qiladi, shuning uchun isteʼmolchi ularni oʻzgartirmaydi. Bu sozlamalarga kirish odatda parol bilan himoyalangan, har bir oʻzgarish esa qurilmaning hodisalar jurnalida qayd etiladi. Dasturlashni elektr taʼminoti korxonasi yoki vakolatli mutaxassis bajaradi: joyida optik port yoki RS-485 interfeysi orqali ishlab chiqaruvchi dasturi bilan, yoxud hisoblagich PLC yoki GSM orqali maʼlumot yigʻish tizimiga ulangan boʻlsa — masofadan.

Yangi hisoblagich amaldagi tarif tizimiga mos kelmaydigan zavod sozlamalari bilan kelishi mumkin. Uni oʻrnatishdan oldin qayta dasturlash kerakmi va buni kim qiladi — hududiy elektr tarmoqlari korxonasida oldindan aniqlang. Oʻrnatish va ulashni faqat malakali elektrchi bajaradi.

Hisoblagich masofaviy maʼlumot yigʻish tizimida ishlasa, tarif tizimi oʻzgarganda jadvalni obyektga bormasdan yangilash mumkin. Aloqa kanallari haqida GSM va PLC modemli hisoblagichlar maqolasida batafsil yozilgan, tayyor modellar esa PLC modemli hisoblagichlar boʻlimida jamlangan.

4 va 8 tarifli modellar

Elektroschetchik.uz katalogida tariflar soni har bir modelning xususiyatlarida koʻrsatilgan. Bir nechta misol:

8 tarif 4 tarifdan nimasi bilan farq qiladi

Sakkizta tarif sakkizta narx degani emas. Qoʻshimcha registrlar zaxira beradi: ulardan murakkabroq tarif tizimida yoki korxonaning ichki hisobida foydalanish mumkin. Uch fazali Energomera CE 308 S34 746 va CE 308 S31 503 asosan tashkilotlar va ishlab chiqarish uchun moʻljallangan, bir fazali EX18 va TE71 esa kvartira hamda xususiy uylar uchun — u yerda toʻrtta tarif odatda bemalol yetadi. 100 V li transformatorli ulanish nimani anglatishini toʻgʻridan-toʻgʻri va transformatorli ulanish haqidagi maqolada tushuntirganmiz.

Bir tarifli modellar

Katalogda bir tarifli hisoblagichlar ham bor — masalan, Merkuriy 201.8 va Energomera CE 101 S6 145: ularning xususiyatlarida bitta tarif koʻrsatilgan. Zonali hisob rejalashtirilmagan va oddiy qurilma kerak boʻlsa, ular mos keladi.

Tariflar ishlashini tekshirish

Bunday tekshiruvni hisoblagich oʻrnatilgan yoki qayta dasturlangan dastlabki kunlarda oʻtkazish, keyin esa, agar jadvalingizda mavsumiy oʻzgarish boʻlsa, mavsum almashganda takrorlash foydali.

• Ekrandagi sana va vaqtni aniq vaqt bilan solishtiring.
• Qaysi tarif joriy deb belgilanganini koʻring va uni hududiy elektr tarmoqlari korxonasidan olingan jadval bilan taqqoslang.
• Barcha tarif qiymatlarini ertalab va kechqurun yozib oling: kerakli registrlar oʻz vaqtida oʻsyaptimi.
• Tariflar yigʻindisi yaxlitlash aniqligida umumiy natijaga mos kelishini tekshiring.
• Farq boʻlsa, ekranlarni suratga oling va hech narsani oʻzingiz qayta sozlamasdan elektr tarmoqlari korxonasiga murojaat qiling.

Keng tarqalgan notoʻgʻri fikrlar

Koʻp tarifli elektr hisoblagich sizga kerakmi va nechta tarifli modelni tanlash kerak — obyektingiz haqida aytib bering, mosini tanlab beramiz. Qoʻngʻiroq qiling yoki Telegramʼda yozing — menejer savollaringizga javob berib, narxi va mavjudligini aytadi.

• “Koʻp tarifli hisoblagich oʻzi tejaydi”. Tejamni faqat yuklamani arzon soatlarga koʻchirish va obyektga zonali tarif qoʻllanishi beradi.
• “T1 doim kunduz”. Registrlar vazifasini jadval belgilaydi; aniq qurilma sozlamalariga qarang.
• “Sotib olib oʻrnatish kifoya”. Toʻgʻri jadval, aniq soat va hisobni hududiy elektr tarmoqlari korxonasi bilan kelishish kerak.
• “Tariflar qancha koʻp boʻlsa, shuncha yaxshi”. Ortiqcha registrlar zarar qilmaydi, lekin tarif tizimi oddiyroq boʻlsa, foyda ham bermaydi.

Savol-javob